Likidasyon, bir pozisyonun market fiyatı, likidasyon fiyatına ulaştığında gerçekleşir ve pozisyon iflas fiyatından (marjın %0’a düştüğü fiyat seviyesi) kapatılır. Bu durum, pozisyonun kalan marjı sürdüme marjı gereksiniminin altına düştüğünde ortaya çıkar – yani yatırımcının marjı olası zararları karşılamaya yetmez. Bu durumda pozisyonun likide edilmesi gerekir.
Örnek: Likidasyon fiyatı 15.000 USDT, mevcut market fiyatı 20.000 USDT olsun. Mark fiyatı 15.000 USDT’ye düştüğünde, pozisyonun gerçekleşmemiş zararı sürdürme marjı seviyesine ulaşır ve likidasyon tetiklenir.
Likidasyonun Temel Unsurları
- Market fiyata dayalı likidasyon: XT, düşük likidite veya piyasa manipülasyonundan kaynaklanan gereksiz likidasyonları önlemek için market fiyatını kullanır.
- Pozisyon büyüklüğü arttıkça risk limitleri yükselir: Daha büyük pozisyonlar daha yüksek marj gerektirir. Büyük pozisyonlar, piyasayı etkileyebilecek likidasyon riskleriyle karşılaşabilir. XT’nin likidasyon motoru, bu pozisyonları güvenli şekilde kapatmak için ek marjin tahsis edebilir.
- Likidasyon tetiklendiğinde: XT, ilgili vadeli işlem pozisyonuna ait tüm bekleyen emirleri iptal eder, böylece marjin serbest bırakılır ve pozisyon korunur. Diğer vadeli işlem pozisyonlarındaki emirler etkilenmez.
- Kademeli likidasyon: XT, mümkün olduğunda sürdürme marjı gereksinimlerini azaltmak için pozisyonları kademeli olarak likide eder ve tam likidasyondan kaçınır.
- Çapraz marjin modunda: Tüm kullanılabilir marj pozisyon için kullanılır. Bir pozisyondan kaynaklanan zararlar, diğer çapraz marjin pozisyonları için marj olarak sayılmaz.
Likidasyon Fiyatı Hesaplaması
(A) İzole Marjin Modu
İzole marjin modunda her pozisyonun, hesap bakiyesinden bağımsız kendi marjı vardır. Bu, yatırımcıların hesap riskini daha iyi kontrol etmesini sağlar; çünkü likidasyon durumunda maksimum kayıp yalnızca o pozisyonun marjı ile sınırlıdır.
Formüller:
- Uzun (Alış) Pozisyonu:
Likidasyon Fiyatı = (Ortalama Giriş Fiyatı × Miktar × Kontrat Büyüklüğü + Sürdürme Marjini – Başlangıç Marjı) ÷ (Miktar × Kontrat Büyüklüğü)
(*Yukarı yuvarlanır)
- Kısa (Satış) Pozisyonu:
Likidasyon Fiyatı = (Ortalama Giriş Fiyatı × Miktar × Kontrat Büyüklüğü – Sürdürme Marjini + Başlangıç Marjı) ÷ (Miktar × Kontrat Büyüklüğü)
(*Aşağı yuvarlanır)
Notlar:
- Pozisyon Değeri = Kontrat Miktarı × Ortalama Giriş Fiyatı
- Başlangıç Marjı (IM) = Pozisyon ÷ Kaldıraç
- Sürdürme Marjini (MM) = (Pozisyon Değeri × MMR) – Sürdürme Marjı İndirimi
Örnek 1 – Long pozisyonu:
Trader A, 20.000 USDT fiyatından 1 BTC long açıyor, kaldıraç 50×, sürdürme marjı oranı = %0,5.
- Başlangıç Marjı = 1 × 20.000 ÷ 50 = 400 USDT
- Sürdürme Marjini = 1 × 20.000 × %0,5 = 100 USDT
- Likidasyon Fiyatı = (20.000 × 1 + 100 – 400) ÷ 1 = 19.700 USDT
Örnek 2 – Fonlama ücretinin başlangıç marjından düşülmesi:
Örnek 1’deki Trader A, mevcut bakiyesiyle karşılanamayan 200 USDT fonlama ücreti öderse, bu ücret başlangıç marjından düşülür. Azalan marj, likidasyon fiyatını mark fiyatına yaklaştırır ve likidasyon riskini artırır.
- Başlangıç Marjı = 1 × 20.000 ÷ 50 = 400 USDT
- Sürdürme Marjı Oranı = %0,5
- Sürdürme Marjini = 1 × 20.000 × %0,5 = 100 USDT
- Likidasyon Fiyatı = (20.000 × 1 + 100 – 400) – 200 ÷ 1 = 19.900 USDT
(B) Çapraz Marjin Modu
Çapraz marjin modunda, kullanılabilir marjin diğer pozisyonlardan etkilendiği için likidasyon fiyatı sürekli değişebilir. Her pozisyonun başlangıç marjı bağımsızdır, ancak kalan bakiye tüm pozisyonlar arasında ortaktır. Kullanılabilir bakiye, mevcut tüm pozisyonların gerçekleşmemiş kâr ve zararlarından etkilenir. Likidasyon, yalnızca kullanılabilir marjin 0’a ulaştığında ve sürdürme marjini pozisyonu korumak için yetersiz kaldığında gerçekleşir.
Örnek – Long pozisyonu (ücretler hariç):
Çapraz marjin modunda Trader A, 10.000 USDT fiyatından 2 BTC long açıyor, kaldıraç 100×. Kullanılabilir bakiye = 2.000 USDT
- Sürdürme Marjini = 2 × 10.000 × %0,5 = 100 USDT
Önce karşılanabilecek maksimum zararı belirliyoruz:
Maksimum Karşılanabilir Zarar = Kullanılabilir Bakiye – Sürdürme Marjini
= 2.000 – 100 = 1.900 USDT
Maksimum zarar 1.900 USDT olduğuna göre, long pozisyon için likidasyon fiyatı şu şekilde hesaplanır:
Likidasyon Fiyatı = (Ortalama Giriş Fiyatı × Miktar × Kontrat Büyüklüğü
+ Sürdürme Marjini – Başlangıç Marjı) ÷ (Miktar × Kontrat Büyüklüğü)
= (10.000 × 2 + 100 – 200) ÷ 2 = 9.950 USDT
(*En yakın tam sayıya yukarı yuvarlanır)
Trader A bu risk seviyesini kabul ederek pozisyonu açar. Sistem, pozisyon için kullanılabilir bakiyeden 200 USDT’yi başlangıç marjı olarak ayırır:
Başlangıç Marjı = (Pozisyon Miktarı × Giriş Fiyatı) ÷ Kaldıraç = 2 × 10.000 ÷ 100 = 200 USDT
Kullanılabilir Bakiye = 1.800 USDT
Likidasyondan Sonra Marjin İadesi Olur mu?
- Zarar > Marjin: Eğer yatırımcının zararı pozisyona ayrılan marjini aşarsa, tüm marjin kaybedilir ve pozisyon kapatılır.
- Zarar < Marjin: Eğer zarar marjinden küçükse, pozisyon kapatılır ve kalan marjin yatırımcının hesabına iade edilir.
Önemli Notlar:
- Likidasyon geri alınamaz. Yatırımcılar, zamanlama veya yürütme fiyatını kontrol edemez. Bu durum, özellikle yüksek piyasa volatilitesi dönemlerinde ek kayıplara yol açabilir.
- Kripto para ticaretine başlamadan önce, yatırımcıların likidasyonun işleyişini, tetikleyicilerini ve potansiyel risklerini tam olarak anlaması gerekir. Risk yönetimi, stop-loss emirleri ve zamanında marjin eklemek, likidasyonun etkisini en aza indirerek sermayeyi korumaya yardımcı olabilir.